Chọn ngành học cho con: Lợi thế cá nhân và nhu cầu xã hội là chìa khóa thành công.

Nguyên tắc “vàng” trong việc chọn ngành học

Việc quyết định ngành học cho con không còn là việc chạy theo xu hướng “hot” mà là tìm ra giao điểm giữa lợi thế cá nhân và nhu cầu thực tế của xã hội trong dài hạn.

Tại sao cần cân bằng giữa lợi thế cá nhân và nhu cầu xã hội?

Thị trường lao động hiện nay biến động nhanh. Nhiều ngành “hot” hôm nay có thể bão hòa chỉ sau vài năm, khiến sinh viên phải đối mặt với cạnh tranh khốc liệt và mức lương không ổn định. Theo báo cáo của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (2023), 34% sinh viên tốt nghiệp chưa có việc làm trong 6 tháng đầu, trong khi các ngành công nghệ thông tin có tỷ lệ việc làm trên 85%.

Hình ảnh ẩn dụ: Người chèo thuyền

Hãy tưởng tượng sức chèo là lợi thế cá nhân – kiến thức, kỹ năng, thái độ. Dòng nước là nhu cầu xã hội – xu hướng tuyển dụng, mức độ bão hòa. Khi sức chèo mạnh và dòng nước cùng chiều, thuyền sẽ tiến nhanh. Ngược lại, nếu một trong hai yếu tố yếu, con thuyền sẽ trôi lững hoặc phải đẩy mạnh để tiến lên.

Hậu quả khi lệch khỏi “giao điểm” tối ưu

• Chọn ngành có nhu cầu xã hội thấp → cạnh tranh cao, lương thấp, thời gian tìm việc kéo dài.
• Chọn ngành phù hợp với xu hướng nhưng không trùng với lợi thế cá nhân → thiếu nền tảng, dễ kiệt sức, tiến triển chậm.
• Hai trường hợp trên đều khiến con trẻ mất thời gian, tiền bạc và tinh thần.

Ví dụ thực tế: Câu chuyện của Tiến sĩ Phạm Mạnh Hùng

Tiến sĩ Phạm Mạnh Hùng, Viện Quản trị Kinh doanh, Trường Đại học Kinh tế – ĐHQG Hà Nội, chia sẻ rằng con trai mình đã lựa chọn ngành Khoa học máy tính không vì “đu trend” mà vì ba yếu tố:

1. Kiến thức: Đã được rèn luyện trong môi trường Lớp Dự tuyển Tin, với chương trình sâu và có hệ thống.
2. Kỹ năng: Thành thạo giải thuật, lập trình, tối ưu giải pháp dưới áp lực thời gian.
3. Thái độ: Rèn luyện kỷ luật, kiên nhẫn và khả năng ngồi lâu với các bài toán khó.

Về nhu cầu xã hội, Khoa học máy tính là “đại dương xanh” đang mở rộng: nhu cầu tuyển dụng tăng mạnh trong nước và quốc tế, tạo cơ hội việc làm tốt, lương cao và khả năng thăng tiến nhanh.

Bước thực hành cho phụ huynh: 5 mẹo chọn ngành học thông minh

1. Đánh giá lợi thế cá nhân: Sử dụng các công cụ như bài test năng lực, phản hồi từ giáo viên và kết quả học tập thực tế.
2. Nghiên cứu nhu cầu thị trường: Tham khảo báo cáo tuyển dụng, xu hướng ngành trên các trang việc làm uy tín (VietnamWorks, JobStreet).
3. So sánh giao điểm: Vẽ ma trận lợi thế cá nhân vs nhu cầu xã hội để xác định các ngành nằm trong ô “vàng”.
4. Thử nghiệm thực tế: Khuyến khích con tham gia các dự án, thực tập, cuộc thi liên quan đến ngành tiềm năng.
5. Chuẩn bị cho tương lai: Đầu tư vào kỹ năng mềm (giao tiếp, quản lý thời gian) và khả năng học hỏi suốt đời để thích ứng với thay đổi.

Kết luận

Chọn ngành học không phải là việc “chọn một tấm bằng” mà là đặt ra đường ray phù hợp cho hành trình nghề nghiệp của con. Khi lợi thế cá nhân và nhu cầu xã hội gặp nhau, con trẻ sẽ có nền tảng vững chắc để bứt phá, không bị cuốn vào dòng chảy lớn mà vẫn tiến nhanh về phía trước.

Hãy bắt đầu từ hôm nay: đánh giá lại thế mạnh của con, nghiên cứu xu hướng thị trường và cùng nhau vẽ ra con đường học tập tối ưu.