Nhà nước cần xác định rõ vai trò và cách thức can thiệp để thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

1. Cách thức can thiệp của Nhà nước

Nhà nước có thể can thiệp trực tiếp hoặc gián tiếp:

• Can thiệp gián tiếp: Thông qua các chính sách, cơ chế pháp luật (luật Giao dịch điện tử, Luật Chính phủ số, v.v.) để định hướng thị trường.
• Can thiệp trực tiếp: Sử dụng công cụ hành chính, nguồn lực tài chính hoặc các doanh nghiệp nhà nước để thực hiện các dự án hạ tầng, quốc phòng, an ninh và các dịch vụ công thiết yếu.

Việc lựa chọn công cụ phụ thuộc vào mức độ ảnh hưởng và mục tiêu xã hội. Theo Báo cáo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư (2023), các biện pháp gián tiếp giảm 12% chi phí hoạt động của doanh nghiệp trong các ngành công nghiệp nặng.

2. Nguồn lực tài chính nhà nước nên đầu tư vào đâu?

Đầu tư công cần tập trung vào những lĩnh vực có tính công cộng cao và khả năng sinh lợi xã hội:

1. Cơ sở hạ tầng giao thông và năng lượng.
2. Giáo dục, y tế và bảo hiểm xã hội.
3. Công nghệ số và chuyển đổi số trong các ngành truyền thống.

Ví dụ, dự án Đường sắt tốc độ cao Hà Nội‑Đà Nẵng (dự kiến 2028) dự kiến thu hút hơn 30% vốn tư nhân nhờ cơ chế PPP (Public‑Private Partnership), giảm gánh nặng ngân sách nhà nước.

3. Cải cách doanh nghiệp nhà nước (DNHN)

Ba trụ cột chính của cải cách DNHN:

• Thoái vốn: Rút khỏi những lĩnh vực mà doanh nghiệp tư nhân có năng lực cạnh tranh tốt hơn (ví dụ: bán lẻ, dịch vụ tài chính).
• Chuyển đổi sở hữu: Đưa phần lớn vốn nhà nước về mức sàn quy định, chuyển các DNHN thành công ty cổ phần để tăng tính minh bạch.
• Đổi mới quản trị: Áp dụng chuẩn mực quốc tế về quản trị công ty, hạn chế ưu đãi đặc quyền và thiết lập hệ thống đánh giá hiệu suất dựa trên KPI.

Theo nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Kinh tế (2022), các DNHN đã thực hiện thoái vốn 15% sẽ giảm chi phí tài chính trung bình 8% trong vòng 3 năm.

4. Vai trò hiện diện của kinh tế nhà nước

Nhà nước không nên cố gắng chiếm lĩnh toàn bộ thị trường mà nên:

• Đảm bảo “cầu nối” trong các ngành công ích (điện, nước, viễn thông).
• Kiểm soát các lĩnh vực có ảnh hưởng đến an ninh quốc gia.
• Hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa bằng các quỹ tài trợ, bảo hiểm rủi ro.

Điều này đồng nghĩa với việc giảm dần quy mô DNHN, đồng thời tăng cường vai trò “kiến tạo” qua khung pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật và các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp.

5. Đề xuất hành động cụ thể

Để hiện thực hoá mô hình kinh tế nhà nước hiện đại, các bước sau cần được thực hiện ngay:

1. Rà soát, bổ sung các luật hiện hành (Luật Giao dịch điện tử, Luật Công nghiệp số) để tạo khung pháp lý nhất quán.
2. Triển khai chương trình thoái vốn có chỉ tiêu cụ thể, ưu tiên các DNHN trong lĩnh vực không công ích.
3. Thực hiện chuyển đổi 100% DNHN lớn thành công ty cổ phần, đồng thời thiết lập cơ chế giám sát độc lập.
4. Đầu tư tài chính nhà nước vào các dự án công nghệ số, hạ tầng xanh và nền tảng giáo dục, y tế.
5. Thiết lập quỹ “Đầu tư chiến lược nhà nước” để hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ, đồng thời đảm bảo nguồn lực tài chính được phân bổ minh bạch.

Những biện pháp trên không chỉ nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn tăng cường tính công bằng, minh bạch và khả năng thu hút đầu tư nước ngoài, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế thị trường hiện đại, hội nhập.